| موضوع | نکته کلیدی |
|---|---|
| تعریف وب ۳ | نسل جدید اینترنت مبتنی بر بلاکچین که کنترل دادهها و داراییهای دیجیتال را به کاربران میدهد. |
| وب ۱ چیست؟ | نسل اول اینترنت برای مطالعه محتوا و استفاده از صفحات ثابت وب. |
| وب ۲ چیست؟ | نسل تعاملی اینترنت با شبکههای اجتماعی که کنترل دادهها بیشتر دست شرکتهاست. |
| فناوریهای اصلی | بلاکچین، قرارداد هوشمند، dApp، NFT و توکنها. |
| مزایا | تمرکززدایی، مالکیت دیجیتال، حریم خصوصی و کنترل بیشتر کاربران. |
| معایب | هزینه بالا، پیچیدگی، مشکلات مقیاسپذیری و قوانین نامشخص. |
| تفاوت با وب ۲ | وب ۲ تحت کنترل شرکتهاست؛ وب ۳ بر مالکیت و کنترل کاربران تمرکز دارد. |
| نمونههای وب ۳ | اتریوم، یونیسواپ، فایل کوین، NFTها و برنامههای غیرمتمرکز. |
وب ۳ نسل جدید اینترنتیه که بهجای کنترل متمرکز شرکتها، بر پایه بلاکچین و بهصورت غیرمتمرکز اداره میشه. این مفهوم که توسط گوین وود مطرح شده، قراره کنترل و مالکیت دادهها رو از شرکتهای بزرگ بگیره و به خود کاربران بده تا اینترنتی آزادتر و جامعهمحور شکل بگیره.
از سال ۲۰۱۸، وب ۳ با سرعت زیادی در بخشهای مختلف مثل مالی، سرمایهگذاری و فناوری رشد کرده، اما این رشد همیشه پایدار نبوده و نوسان داشته. با این حال، طبق نظرسنجی هاروارد بیزنس ریویو در ۲۰۲۲، حدود ۷۰٪ مردم هنوز دقیق نمیدانند وب ۳ چیست، و این مقاله قرار است فرصتها، چالشها و آینده احتمالی آن را بررسی کند.
پادکست خلاصه مقاله “وب 3 چیست؟”
زمان پادکست: 6 دقیقه
وب 1 و web 2(وب 2) چیست؟
اول، اگر قرار باشه وب ۳ رو درک کنی، باید بدونی وب ۱ و وب ۲ چی هستن. وب ۱ اولین نسخه اینترنت بود که در دهه ۱۹۹۰ و اوایل ۲۰۰۰ گسترش پیدا کرد. بیشتر وب ۱ بر اساس «پروتکلهای باز» ساخته شده بود؛ این پروتکلها روشهایی برای تبادل اطلاعات بودن که همه میتونستن ازشون استفاده کنن، نه فقط یک سازمان یا شرکت خاص. اون زمان، بیشتر مردم از اینترنت برای خوندن صفحات وب و چت با دوستان یا افراد غریبه استفاده میکردن. با پیشرفت وب ۱، افراد و شرکتها شروع به استفاده بیشتر از اینترنت برای تجارت الکترونیک و همینطور تحقیقات علمی و دانشگاهی کردن.
وب ۲ در اواسط دهه ۲۰۰۰ ظهور کرد، زمانی که شرکتهای جدید اینترنتی مثل فیسبوک، توییتر (حالا ایکس) و ویکیپدیا به کاربران این امکان رو دادن که محتوای خودشون رو ایجاد کنن. اما استفاده از این «پلتفرمهای اجتماعی نوظهور» که به صورت رایگان در دسترس بودن، هزینهای داشت که بیشتر کاربران ازش خبر نداشتن. این شرکتها فعالیت کاربران و دادههای اونها رو به تبلیغکنندهها میفروختن و کنترل تصمیمات مربوط به عملکرد و مدیریت سایت رو در اختیار خودشون نگه میداشتن، همونطور که اندرو مکآفی، دانشمند پژوهشی MIT، در مصاحبهای با مککینزی در سال ۲۰۰۹ توضیح داده بود.
چه فناوریهایی از وب ۳ پشتیبانی میکنند؟
وب ۳ به نوع جدیدی از اینترنت اشاره داره که بر پایه فناوریهای نوین ساخته شده. در اینجا سه فناوری اصلی رو معرفی میکنم:
بلاکچین: بلاکچین یک دفترکل دیجیتالی توزیعشده و غیرمتمرکزه که در سراسر یک شبکه کامپیوتری وجود داره و ثبت تراکنشها رو تسهیل میکنه. هر بار که داده جدیدی به شبکه اضافه میشه، یک بلوک جدید ایجاد شده و بهطور دائمی به زنجیره اضافه میشه. تمام گرههای شبکه های بلاکچین همزمان بهروزرسانی میشن تا تغییرات رو منعکس کنن. این ویژگی باعث میشه که سیستم تحت کنترل یا وابسته به یک نقطه خاص نباشه و در برابر شکست مقاوم بشه.
قراردادهای هوشمند: قراردادهای هوشمند برنامههای نرمافزاری هستن که به صورت خودکار و زمانی که شرایط مشخصی برآورده بشه، اجرا میشن. مثلاً شرایط توافق شده بین خریدار و فروشنده. این قراردادها در کدهای موجود بر روی بلاکچین تعریف میشن و امکان تغییر اونها وجود نداره.
داراییهای دیجیتال و توکنها: اینها اقلام ارزشمندی هستن که فقط به صورت دیجیتالی وجود دارن. از جمله ارزهای دیجیتال، استیبلکوینها، ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی (CBDCs) و NFTها (توکنهای غیرقابل تعویض). همچنین، شامل نسخههای توکنشده از داراییها هم میشن، مثل هنر یا بلیتهای کنسرتها و رویدادهای ورزشی.
در ادامه، خواهیم دید که هر کدوم از این فناوریها چطور در عمل استفاده میشن و نمونههایی از محصولات پشتیبانی شده توسط وب ۳ رو بررسی میکنیم.
چرا وب ۳.۰ مهم است؟
در ابتدا، اینترنت فقط برای خوندن محتوا بود و کاربران فقط میتونستن مطالب منتشرشده توسط شرکتها رو مشاهده کنن. با ظهور وب ۲.۰، اینترنت تعاملیتر شد و کاربران تونستن خودشون محتوا تولید و منتشر کنن. اما همچنان این تعاملات تحت کنترل شرکتهای مرکزی و شخص ثالث بود که از دادههای کاربران سود میبردن و داراییهای دیجیتال اونا رو کنترل میکردن.
وب ۳.۰ این سیستم را با استفاده از فناوریهای غیرمتمرکز تغییر میدهد، جایی که کاربران کنترل بیشتری بر دادهها و داراییهای دیجیتال خود خواهند داشت.
وب ۳ چه تفاوتی با وب ۲ دارد؟
در وب ۲، کنترل تراکنشها، محتوا و دادهها بیشتر در دست شرکتهای بزرگ فناوریه. اما با اومدن وب ۳، این وضعیت قراره تغییر کنه. طرفداران وب ۳ باور دارن که کاربران توی این دوره میتونن اطلاعات خودشون رو بدون نیاز به واسطهها کنترل کنن. وب ۳ ممکنه شیوه مدیریت اطلاعات، درآمدزایی از اینترنت و حتی عملکرد شرکتهای اینترنتی رو تغییر بده.
یکی دیگه از تفاوتهای مهم این دو، نحوه اعتمادسازی در تراکنشهاست. در وب ۲، هر تراکنشی – چه تبادل پول و چه اطلاعات – به اعتماد بین دو طرف (و معمولاً یک واسطه مرکزی) بستگی داره. ولی در وب ۳ نیازی نیست کاربران به همدیگه اعتماد کنن. این فناوری طوری طراحی شده که تراکنش فقط وقتی انجام میشه که دادهها تأیید بشن و شرایط خاصی برآورده بشه.
برای اینکه بهتر متوجه بشی، یه مثال میزنم: فرض کن کسی میخواد یه بلیت کنسرت رو از بازار دستدوم بخره. دفعه قبلی که این کار رو کرد، فروشنده یه بلیت تقلبی فروخت و پولش رو دزدید. این بار اون تصمیم میگیره از یه سرویس فروش بلیت مبتنی بر بلاکچین و وب ۳ استفاده کنه.
تو این سرویس، هر بلیت یه هویت منحصربهفرد و قابل تأیید داره که به یه شخص واقعی مرتبطه. قبل از خرید بلیت، بیشتر گرههای شبکه اعتبار فروشنده رو تأیید میکنن و مطمئن میشن که بلیت واقعی هست. بعدش بلیت رو میخره و از کنسرت لذت میبره.
مزایای وب 3
بسیاری از مزایای وب 3 از ساختار غیرمتمرکزش ناشی میشه که کنترل اینترنت رو از شرکتهای بزرگ فناوری به سمت افرادی که از آن استفاده میکنن، منتقل میکنه. به عنوان مثال، کاربران اینترنت در وب 2.0 برای دسترسی به محتوا، اشتراکگذاری یا تعامل باهاش، باید در شبکههای اجتماعی وارد شن. در این حالت، پلتفرم در نهایت کنترل میکنه که چه کسی میتونه عضو شه و چطور با دیگران تعامل کنه. این پلتفرم میتونه کاربران رو حذف کنه یا فعالیتهای اونا رو محدود کنه.
در وب 3، این کنترل به کامیونیتی کاربران منتقل میشه، که میتونه محتوا و افرادی که اون رو به اشتراک میذارن رو بهصورت خودگردان مدیریت کنه. در ادامه به مزایای دیگه ی یک اینترنت غیرمتمرکز اشاره میکنیم:
- تعامل: در وب 3، کاربران فرصتهای بیشتری برای تعامل با محتوا و دیگر کاربران دارن و میتونن سطح بالاتری از مشارکت رو نسبت به وب 2.0 و 1.0 تجربه کنن.
- مالکیت: کاربران وب 3 تنها مصرفکنندگان محتوا نیستن؛ اونا مالک جامعه هستن و بهجای اینکه مجبور به ارائه دادههای شخصیشون برای دسترسی به پلتفرمها شن، برای مشارکت خودشون پاداش دریافت میکنن.
- دسترسی: همه کاربران شبکه به دادههای شبکه دسترسی دارن و مجوز استفاده از خدمات رو هم دارند.
- حریم خصوصی: در وب 3، هویت شما به کیف پول ارز دیجیتال شما متصل هست. اون چه به صورت آنلاین انجام میدید برای عموم قابل مشاهدست، اما شما میتونید هویت خودتون رو پنهان نگه دارید.
- سرعت: استفاده از هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و قراردادهای هوشمند از طریق بلاکچین این امکان را فراهم میکند که دادههای مرتبطتر را در زمان کمتری به کاربران نهایی برسانید.
معایب وب 3
وب 3، علاوه بر مزایای خود، دارای عوامل منفیای هم هست که باید در نظر گرفته شن. از جمله این عوامل میشه به موارد زیر اشاره کرد:
- هزینه: فناوری بلاکچین هزینهبره و به مقدار زیادی انرژی برای اجرا نیاز داره. این موضوع در وب 3 هم وجود داره، چون این فناوری بر پایه بلاکچین عمل میکنه.
- سختافزار: ممکنه کاربران نیاز داشته باشن در تجهیزات جدیدتری سرمایهگذاری کنن تا بتونن به طور کامل از مزایای پلتفرمها و برنامههای وب 3 بهرهمند شن. دستگاههای قدیمیتر ممکنه حافظه یا قابلیت کافی برای پشتیبانی از این فناوری نداشته باشن.
- تنظیمگری: غیرمتمرکز بودن به این معناست که مسئولیت تنظیم محتوا و اقدامات کاربران به عموم مردم واگذار میشه. این امر میتونه فضای مناسبی برای محتوای مشکوک در اینترنت ایجاد کنه و کاربران سازمانهای خودگردان رو مجبور به مدیریت خود کنن.
- مقیاسپذیری: استفاده از بلاکچین برای پردازش تراکنشها در یک شبکه همتا به همتا به قدرت محاسباتی قابل توجهی نیاز داره و در حال حاضر مقیاسپذیری کافی نداره. این کمبود مقیاس باعث افزایش هزینهها و محدودیت در مشارکت کاربران میشه، که به طور ناخواسته منجر به تمرکز بیشتر میشه.
محدودیتهای نسل سوم وب
- تجربه کاربری: استفاده از برنامههای وب ۳ به ابزارهایی مثل کیف پول دیجیتال و دانش فنی بیشتری نیاز داره. همین موضوع کار رو برای کاربران تازه وارد سخت میکنه.
- دسترسی: همه مرورگرها و ابزارهای امروزی به صورت کامل از وب ۳ پشتیبانی نمیکنن. برای همین، استفاده از بعضی سرویسها به نصب افزونه یا نرم افزارهای خاص نیاز داره.
وب گردی در نسل سوم اینترنت
توی وب ۳ برخلاف وب ۲، کنترل اطلاعات و داراییها بیشتر دست خود کاربره. با اتصال کیف پول دیجیتال به مرورگرهایی مثل Brave و Opera، میتونی وارد برنامههای غیرمتمرکز بشی و داراییهات رو مدیریت یا معامله کنی. البته پیچیدگی بعضی برنامهها، هزینه تراکنشها و پشتیبانی محدود مرورگرها همچنان از چالشهای وب ۳ هستن.
معرفی بهترین مرورگرهای وب ۳.۰
مرورگرهای وب ۳ علاوه بر باز کردن سایتهای عادی، به کیف پول ارز دیجیتال، شبکههای بلاک چینی و dAppها هم وصل میشن. این مرورگرها حریم خصوصی بیشتری دارن و کنترل اطلاعات رو به خود کاربر میدن. در ادامه، بهترین مرورگرهای وب ۳ رو معرفی میکنیم.
- بریو (Brave)
بریو یکی از معروفترین مرورگرهای وب ۳ محسوب میشه که تمرکز زیادی روی سرعت، امنیت و حفظ حریم خصوصی داره. این مرورگر بهصورت خودکار تبلیغات مزاحم و ابزارهای ردیابی سایتها رو مسدود میکنه.
بریو یه کیف پول داخلی هم داره که باهاش میتونین داراییهای دیجیتالتون رو مدیریت کنین و به برنامههای غیرمتمرکز وصل بشین. سیستم پاداش BAT هم بهتون اجازه میده در ازای دیدن تبلیغات دلخواه، توکن دریافت کنین.
- اوپرا (Opera)
اوپرا بهخاطر سرعت خوب، رابط کاربری ساده و امکانات متنوعش شناخته میشه. این مرورگر یه کیف پول ارز دیجیتال داخلی داره و دسترسی به شبکههای بلاک چینی و dAppها رو راحتتر میکنه.
مسدودکننده تبلیغات، ابزارهای امنیتی و VPN داخلی هم جزو قابلیتهای کاربردی اوپرا هستن. نسخه Opera Crypto هم بهصورت اختصاصی برای کاربران ارز دیجیتال و وب ۳ طراحی شده.
- استاتوس (Status)
استاتوس فقط یه مرورگر وب ۳ نیست و امکاناتی مثل کیف پول ارز دیجیتال و پیامرسان خصوصی رو هم در اختیارتون قرار میده. با استفاده از این مرورگر میتونین وارد برنامههای غیرمتمرکز بشین، داراییهای دیجیتالتون رو مدیریت کنین و با بقیه کاربران در ارتباط باشین.
استاتوس بیشتر روی اکوسیستم اتریوم تمرکز داره و برای استفاده از خدمات دیفای و dAppهای اتریومی گزینه مناسبی محسوب میشه.
- اوسایرس (Osiris)
اوسایرس یه مرورگر وب ۳ با رابط کاربری ساده و کیف پول داخلیه. این مرورگر امکان اتصال به چندتا شبکه بلاک چینی رو فراهم میکنه و برای افرادی مناسبه که میخوان از یه محیط واحد به سرویسهای مختلف وب ۳ دسترسی داشته باشن.
قابلیت Osiris Armor هم تبلیغات مزاحم رو مسدود میکنه و جلوی جمعآوری اطلاعات شخصی و ردیابی فعالیت کاربران رو میگیره.
- پوما (Puma)
پوما یه مرورگر موبایلی برای اندروید و iOS هست که تمرکز زیادی روی حفظ حریم خصوصی داره. این مرورگر جلوی ردیابی کاربران توسط سایتها رو میگیره و دسترسی به برنامههای وب ۳ رو راحتتر میکنه.
یکی از قابلیتهای جالب پوما اینه که میتونین بهصورت مستقیم از تولیدکنندههای محتوا حمایت مالی کنین. اینجوری بدون نیاز به تبلیغات مزاحم، از محتوای موردعلاقهتون حمایت میکنین.
- آلوها (Aloha)
آلوها بیشتر برای افرادی مناسبه که با گوشی وبگردی میکنن و امنیت اطلاعات براشون مهمه. این مرورگر یه VPN داخلی، ابزار مسدودکننده تبلیغات و قابلیت دانلود مستقیم فایل داره.
آلوها سعی میکنه فعالیتهای آنلاینتون رو خصوصی نگه داره و دسترسی امنتری به اینترنت براتون فراهم کنه. البته امکانات تخصصی وب ۳ اون بهاندازه مرورگرهایی مثل بریو یا استاتوس گسترده نیست.
- بیکر (Beaker)
بیکر یه مرورگر متفاوت برای علاقهمندان به اینترنت غیرمتمرکزه. این مرورگر به کاربرها اجازه میده بدون وابستگی به سرورهای مرکزی، سایت بسازن، محتوا منتشر کنن و فایلهاشون رو بهصورت همتابههمتا به اشتراک بذارن.
بیکر بیشتر برای توسعهدهندهها، تولیدکنندههای محتوا و افرادی مناسبه که میخوان اینترنت غیرمتمرکز رو بهشکل تخصصیتری تجربه کنن.
برنامهها و اپلیکیشنهای وب 3
وب ۳ فقط یه ایده نیست و با اپلیکیشنهای غیرمتمرکز یا dApp وارد زندگی دیجیتال شده. این برنامهها روی بلاکچین کار میکنن و کنترل بیشتری روی اطلاعات، داراییها و هویت دیجیتال به خود کاربر میدن.
| نام پروژه | حوزه فعالیت | مزیت اصلی |
|---|---|---|
| یونیسواپ (Uniswap) | دیفای (DeFi) | امکان معامله مستقیم ارزهای دیجیتال از کیف پول، بدون نیاز به واسطه یا صرافی متمرکز |
| آدیوس (Audius) | موسیقی | انتشار مستقیم آثار و کسب درآمد بیشتر برای هنرمندان بدون واسطه |
| سایبر کانکت (CyberConnect) | شبکه اجتماعی | مالکیت کامل کاربران بر هویت، دادهها و ارتباطات دیجیتال خود |
| گلکس (Galxe) | هویت و فعالیت | شرکت در کمپینهای Web3 و دریافت پاداش یا NFT بر اساس سوابق فعالیت |
| لونار کراش (LunarCrush) | تحلیل بازار | تحلیل احساسات کاربران و بررسی ترندهای بازار ارزهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی |
| هادلن (Huddln) | محتوا و تعامل | تبدیل محتوا به NFT و ایجاد فرصت درآمدزایی از فعالیت کاربران |
| سیری (Siri) | دستیار صوتی | اجرای دستورات شخصی و پیچیده تنها با استفاده از فرمانهای صوتی |
| والفرام آلفا (Wolfram Alpha) | موتور دانش محاسباتی | ارائه پاسخهای مستقیم، دقیق و محاسباتی به پرسشها بدون نمایش فهرست لینکها |
- یونیسواپ (Uniswap)
اگه بخوایم یکی از معروفترین اپلیکیشنهای وب3 توی حوزه دیفای رو اسم ببریم، یونی سواپ قطعا جزو گزینههای اول است. با این پلتفرم میتونی بدون نیاز به صرافیهای سنتی و بدون واسطه، ارزهای دیجیتال مختلف رو مستقیم از طریق کیف پولت معامله کنی. همین سادگی و آزادی باعث شده یونیسواپ برای خیلی از کاربرها، یکی از مهمترین ابزارهای خرید و فروش توکن توی دنیای وب3 باشه.
- آدیوس (Audius)
آدیوس یه پلتفرم غیرمتمرکز برای پخش و انتشار موسیقیه. اینجا هنرمندها میتونن آثارشون رو بدون وابستگی به شرکتهای بزرگ موسیقی منتشر کنن و مستقیم با مخاطبهاشون در ارتباط باشن. نتیجهاش هم اینه که هم آزادی بیشتری دارن، هم سهم بیشتری از درآمد به خود تولیدکننده محتوا میرسه.
- سایبر کانکت (CyberConnect)
سایبر کانکت یه پروتکل اجتماعی توی وب3ه که برای ساخت شبکههای اجتماعی غیرمتمرکز طراحی شده. توی این فضا، کاربرها میتونن هویت دیجیتال، ارتباطات و محتوای خودشون رو در اختیار داشته باشن و دیگه فقط وابسته به یک پلتفرم خاص نباشن. همین ویژگی باعث شده سایبر کانکت یکی از پروژههای مهم آینده شبکههای اجتماعی وب3 باشه.
- گلکس (Galxe)
گلکس یکی از شناختهشدهترین اپلیکیشنهای وب3 توی حوزه هویت دیجیتال و فعالیتهای اجتماعیه. این پلتفرم به پروژهها کمک میکنه کمپینهای تبلیغاتی، برنامههای وفاداری و سیستمهای پاداشدهی خودشون رو به شکل غیرمتمرکز اجرا کنن. از اون طرف، کاربرها هم با شرکت توی این کمپینها میتونن NFT یا پاداش دیجیتال بگیرن و سابقه فعالیتشون رو توی وب3 بیشتر کنن.
- لونار کراش (LunarCrush)
لونار کراش یه اپلیکیشن تحلیلی توی دنیای وب3ه که دادههای مربوط به شبکههای اجتماعی، ارزهای دیجیتال و NFTها رو بررسی میکنه. این پلتفرم کمک میکنه بفهمی احساسات بازار چطوره، کاربرها بیشتر حواسشون به چه پروژههایی هست و چه ترندهایی داغ شدن. برای همین، اگه اهل تحلیل کریپتو و رفتار بازار باشی، لونار کراش خیلی به دردت میخوره.
- هادلن (Huddln)
هادلن یه پلتفرم اجتماعی مبتنی بر وب3ه که تمرکزش روی تولید محتوا، تعامل کاربران و تبدیل محتوا به NFT قرار داره. توی این اپلیکیشن، کاربرها فقط مصرف کننده محتوا نیستن، بلکه بابت فعالیت و مشارکتشون هم امتیاز میگیرن و حتی میتونن پاداش داشته باشن. این مدل باعث میشه حضور توی پلتفرم فقط سرگرمی نباشه و به یه فرصت برای ارزش ساختن و درآمد هم تبدیل بشه.
- سیری (Siri)
سیری یکی از برنامه های کاربردی وب ۳ هست که اولین بار توی آیفون ۴ اس معرفی شد. این دستیار با تشخیص صدا و هوش مصنوعی، دستورهای پیچیده و شخصی شما رو راحت انجام میده. فرقی نمیکنه دنبال آدرس نزدیک ترین برگری باشی یا بخوای ساعت قرارت رو تنظیم کنی؛ سیری و دستیارهای دیگه ای مثل الکسا و بیکسبی سریع جواب رو بهت میدن. همه چیز فقط با یه دستور صوتی حل میشه.
- والفرام آلفا (Wolfram Alpha)
والفرام آلفا یه موتور جستجوی معمولی نیست؛ یه «موتور دانش محاسباتیه». برخلاف گوگل که کلی لینک و صفحه بهت تحویل میده تا خودت بگردی و جواب رو پیدا کنی، والفرام آلفا مستقیم میره سر اصل مطلب و جواب رو بهت میده. مثلاً اگه سرچ کنی «england vs brazil»، گوگل نتایج محبوب رو برات لیست میکنه، اما والفرام آلفا یه مقایسه دقیق آماری جلوت میذاره.
بهترین پروژههای Web 3.0 در ارزهای دیجیتال
وب ۳ (Web3) قراره جایگزینِ اینترنتِ فعلی بشه؛ جایی که به جای کنترل شدن توسط شرکتهایی مثل گوگل، کنترلِ دادهها دستِ خودِ ماست. اگر میخوای بدونی کدوم پروژههای رمزارزی دارن این آینده رو میسازن، این لیستِ بهترینها رو از دست نده:
| نام پروژه | حوزه فعالیت | مزیت اصلی |
|---|---|---|
| فایلکوین (Filecoin) | ذخیرهسازی ابری غیرمتمرکز | کسب درآمد از فضای خالی هارد و جایگزینی برای سرویسهای ذخیرهسازی متمرکز |
| هلیوم (Helium) | اینترنت اشیاء (IoT) | تبدیل کاربران به ارائهدهندگان پوشش شبکه و دریافت پاداش |
| آیوتا (IOTA) | ارتباط بین دستگاهها | تراکنشهای بدون کارمزد و سریع با استفاده از فناوری Tangle به جای بلاکچین سنتی |
| بیتتورنت (BitTorrent) | اشتراکگذاری فایل | افزایش سرعت دانلود و دریافت پاداش در ازای اشتراکگذاری فایلها |
| گراف (The Graph) | جستجو در بلاکچین | ایندکس و جستجوی سریع دادههای بلاکچینی برای برنامههای Web3 |
| آرویو (Arweave) | ذخیرهسازی دائمی | ثبت دائمی اطلاعات بدون امکان حذف یا تغییر آنها |
| هولو (Holo) | پل ارتباطی وب ۲ و وب ۳ | اجرای آسان اپلیکیشنهای Web3 بدون نیاز به زیرساخت پیچیده برای کاربران عادی |
| سیا کوین (Sia) | فضای ابری امن و ارزان | ذخیرهسازی فایلها با هزینه کمتر و حفظ حریم خصوصی نسبت به سرویسهای ابری متمرکز |
- فایل کوین (Filecoin – FIL)
فکرش رو بکن به جای اینکه فایلهات رو روی سرورهای ابری و متمرکزی مثل گوگلدرایو یا دراپباکس ذخیره کنی، بتونی اونها رو به صورت تیکهتیکه و رمزگذاریشده روی کامپیوترهای آدمهای معمولی در سراسر دنیا ذخیره کنی! فایل کوین دقیقاً همین کار رو میکنه. تو به عنوان کاربر هزینه خیلی کمی میدی و افرادی که هارد خالی دارن، با در اختیار گذاشتن فضاشون، ارز FIL جایزه میگیرن.
- هلیوم (Helium – HNT)
هلیوم میخواد اینترنت اشیا (IoT) رو متحول کنه. توی این پروژه، مردم با خریدن یک دستگاه کوچک (هاتاسپات) و گذاشتنش توی خونه یا محل کارشون، یه پوشش مودم بیسیم قوی برای دستگاههای هوشمند اطراف (مثل ردیابها و سنسورها) درست میکنن. هر چقدر پوشش بهتری بدی، شبکه بهت توکن HNT پاداش میده. یه جورایی یعنی خودت میشی اپراتور مخابراتی محلهتون!
- آیوتا (IOTA – MIOTA)
آیوتا برای ارتباط دستگاههای هوشمند با هم ساخته شده، اما یه فرق بزرگ با بقیه داره: این پروژه اصلاً از بلاکچین استفاده نمیکنه! آیوتا از یه فناوری جدیدتر به اسم «دگ» (DAG) استفاده میکنه که باعث میشه تراکنشها کاملاً بدون کارمزد و با سرعت برقآسا انجام بشن. هر چقدر دستگاههای بیشتری بهش وصل بشن، سرعت شبکه هم بالاتر میره.
- بیتتورنت (BitTorrent – BTT)
احتمالاً بیتتورنت رو از سالها پیش برای دانلود فیلم و بازی میشناسی. حالا این شبکه قدیمی و محبوب با بلاکچین ادغام شده. تو با استفاده از توکن BTT میتونی سرعت دانلودت رو بالاتر ببری و در عوض کسایی که فایلهاشون رو با بقیه به اشتراک میذارن (سید یا Seed میکنن)، به عنوان پاداش توکن دریافت میکنن.
- گراف (The Graph – GRT)
توی اینترنت معمولی اگر گوگل نباشه چطور میخوایم اطلاعات رو پیدا کنیم؟ توی وب ۳ هم به یه ابزار برای سرچ کردن نیاز داریم. پروژه «گراف» دقیقاً همین کار رو میکنه. این پروتکل به برنامهنویسها کمک میکنه تا دادههای پیچیده روی بلاکچینهای مختلف رو به راحتی جستجو، دستهبندی و استفاده کنن. بدون گراف، ساختن اپلیکیشنهای وب ۳ کار طاقتفرسایی میشد.
- آرویو (Arweave – AR)
یکی از بزرگترین مشکلات اینترنت فعلی اینه که سایتها یا اطلاعات ممکنه بعد از چند سال پاک بشن یا تغییر کنن. آرویو یه هارددیسک دائمیه که ادعا میکنه اطلاعاتت رو برای همیشه (حداقل تا ۲۰۰ سال آینده!) بدون امکان سانسور یا حذف شدن ذخیره میکنه. فقط کافیه یکبار هزینه ذخیرهسازی رو با توکن AR پرداخت کنی تا فایلت برای همیشه در تاریخ اینترنت ثبت بشه.
- هولو (Holo – HOT)
پروژه هولو میخواد کاری کنه که اپلیکیشنهای غیرمتمرکز وب ۳ به راحتی روی بستر وب ۲ (همین اینترنت معمولی که الان استفاده میکنیم) اجرا بشن. به کمک هولو، مردم عادی بدون نیاز به نصب نرمافزارهای پیچیده یا کیفپولهای سخت، میتونن از برنامههای وب ۳ استفاده کنن و کسانی هم که میزبانِ اجرای این برنامهها میشن، توکن هولو سوخت (HoloFuel) میگیرن.
- سیا کوین (Sia – SC)؛ بازارچه ارزان و امن ذخیره اطلاعات
سیا هم مثل فایل کوین یه فضای ذخیرهسازی ابری غیرمتمرکزه. توی این بازارچه، اطلاعات شما قبل از آپلود شدن به ۳۰ بخش تقسیم و رمزگذاری میشه و روی سیستمهای مختلف در سراسر دنیا پخش میشه. این یعنی حتی خود صاحبان کامپیوترها هم نمیدونن اطلاعات شما چیه. هزینه استفاده از سیا به شدت ارزانتر از شرکتهای بزرگی مثل آمازون یا گوگله.
ارزهای دیجیتال با مشکلاتی روبهرو شدهاند. این موضوع چه معنایی برای وب ۳ دارد؟
بازار ارزهای دیجیتال با آینده نامعلومی مواجهه: در سال ۲۰۲۲ بیش از ۵۰ درصد از ارزش بازار خودشو از دست داد، چندین ارز دیجیتال افت ارزش داشتند و تعداد زیادی از صرافیهای ارز دیجیتال تعطیل شدن. درسته که ارزهای دیجیتال و وب ۳ هر دو بر پایه بلاکچین ساخته شدن، اما نباید به خاطر مشکلات ارزهای دیجیتال، کل ایده وب ۳ رو کنار گذاشت. بخشهای دیگه وب ۳ همچنان به پیشرفت خودشون ادامه میدن. این اعداد مربوط به سال ۲۰۲۲ رو ببین:
- تعداد فروش NFTها ۶۸ درصد افزایش پیدا کرد، با اینکه در نیمه دوم سال کاهشهایی داشت. NFTها نمایشی دیجیتالی از یک دارایی هستن که روی بلاکچین ذخیره میشن. به دلیل غیرقابلتعویض بودن NFTها (یعنی نمیشه کپیشون کرد)، این توکنها به عنوان اثبات دیجیتال مالکیت عمل میکنن که قابل خریدوفروش هستن.
- تعداد دانلود ابزارهای اصلی اتریوم ۸۷ درصد افزایش پیدا کرد. اتریوم یک بلاکچین مبتنی بر قراردادهای هوشمنده و ابزارهای اصلی چیزی هستن که توسعهدهنده ها برای کار باهاش بهشون نیاز دارن.
- حجم پرداختهای استیبلکوین روی بلاکچین بیش از ۵۰ درصد رشد داشت. استیبلکوینها ارزهای دیجیتالی پایدار و خصوصی هستن که به ارز، کالا یا ابزار مالی دیگری متصلن.
- تعداد کاربران فعال بازیهای مبتنی بر وب ۳ حدود ۶۰ درصد افزایش پیدا کرد.
- بازار جهانی توکنیزهکردن حدود ۲۳ درصد رشد کرد. توکنیزهکردن فرایندیه که در اونNFTها ایجاد میشن و این توانایی رو داره که ساختار خدمات مالی و بازارهای سرمایه رو تحت تأثیر قرار بده.
چه مثالهایی از وب ۳ در دنیای واقعی وجود دارد؟
تعداد تراکنشهای پشتیبانیشده توسط وب ۳ همچنان در حال افزایشه. 4 نمونه پایین گذاشتم:
در نوامبر ۲۰۲۲، JPMorgan Chase اولین تراکنش بلاکچینی خودشو در سطح بینالمللی انجام داد که شامل سپردههای توکنیزهشده دلار سنگاپور و ین ژاپن بود. این معامله بخشی از پروژه «Guardian» بود، که مشارکتی بین JPMorgan Chase و بانک DBS هست.
شرکت Securitize که در زمینه اوراق بهادار داراییهای دیجیتال فعالیت میکنه، با شرکت سرمایهگذاری KKR همکاری کرد تا یک صندوق توکنیزهشده رو روی بلاکچین Avalanche راهاندازی کنه. توکنیزهکردن باعث میشه که سرمایهگذاری در سهام خصوصی برای افراد بیشتری ممکن شه، چون عملیات دیجیتالی میشن و حداقل سرمایهگذاری کاهش پیدا میکنه.
برند بازیهای ویدیویی و سبک زندگی 100 Thieves به طرفدارانش این فرصت رو داد که یک NFT گردنبند الماس دریافت کنن، به شرطی که در عرض ۷۵ ساعت یک کیف پول دیجیتال در پلتفرم ایجاد کنن. بیش از ۳۰۰ هزار نفر این NFT رو دریافت کردن.
شرکت Nike در سال ۲۰۲۲ پلتفرم وب ۳ خود به نام .Swoosh را راهاندازی کرد و از اون زمان تا حالا NFTهای مبتنی بر بلاکچین به مشتریان ارائه کرده. پلتفرم Swoosh بهعنوان یک مرکز برای راهاندازی محصولات جدید و فضایی برای اشتراکگذاری طراحیهای لباس مجازی مشتریان طراحی شده.
آیا وب 3 همون متاورسه؟
نه دقیقاً. به گفته متیو بال، کارشناس فناوری، وب ۳ به سیستمهای غیرمتمرکز و معماری پایگاههای داده اشاره داره، در حالی که متاورس یک الگوی جدید در زمینه محاسبات و شبکهسازی محسوب میشه. هر دو ممکنه در آینده جایگزین اینترنت فعلی بشن، اما هنوز تا رسیدن به اون مرحله فاصله زیادی داریم.
چه نگرانیهایی درباره وب ۳ وجود دارد؟
فناوریهای وب ۳ توسط پیشگامان فناوری در حال استفاده هستن، اما کسانی که زودتر به این حوزه وارد شدن با چالشهایی روبهرو شدن و با گسترش ابزارهای وب ۳، احتمالاً مشکلات بیشتری هم پیش خواهد اومد. در حال حاضر، این چالشها شامل موارد زیر هستن:
قوانین در حال تغییر: مقامات در حال ایجاد چارچوبهایی برای مسائلی مثل حفاظت از مصرفکننده و سرمایهگذار، قانونیبودن و اجرای قراردادهای بلاکچینی، و استانداردهای شناخت مشتری (KYC) و مبارزه با پولشویی هستن.
ارزش پیشنهادی و تجربه کاربری: در مقایسه با محصولات وب ۲ که طی دو دهه توسعه بهبود پیدا کردن، وب ۳ هنوز تجربه کاربری ضعیفتری داره. همچنین، کاربردهای محصولات وب ۳ مثل NFTها برای بسیاری از مصرفکنندگان و شرکتها هنوز شفاف نیست.
حفاظت از مصرفکننده: با توجه به شکستهای اخیر در چندین پروژه وب ۳، حفاظت از مصرفکنندگان و سرمایهگذاران به موضوع اصلی برای قانونگذاران و عموم مردم تبدیل شده.
وب ۳ قرار نیست همه مشکلات وب ۲ رو حل کنه. در واقع، ممکنه مجبور بشیم برای حل همون مشکلات قدیمی، راهحلهای جدیدتری پیدا کنیم که این نسل جدید اینترنت ایجاب میکنه.
نتیجهگیری
تصور کنید در دنیای دیجیتالی زندگی میکنید که شرکتهای بزرگ فناوری کنترل دادههای شما رو ندارند و تجربههای آنلاین شما رو مدیریت نمیکنند. پذیرش گسترده وب ۳ ممکنه باعث یک تغییر اساسی در چشمانداز اینترنت مدرن بشه و فرصتهای جدیدی برای نوآوری، همکاری و توانمندسازی مالی ایجاد کنه.
هرچند که هنوز در مراحل ابتدایی ایجاد و پذیرش وب ۳ هستیم، نمیشه پتانسیل این فناوریهای نوظهور رو انکار کرد که میتونن دوباره اقتصاد رو متحول کنن. سرمایهگذارهای آگاه باید به اثرات بالقوه زیاد وب ۳ فکر کنن، چرا که ممکنه به آینده دنیای مالی تبدیل بشه.
سوالات متداول
وب 3 به نسل جدید اینترنت اشاره دارد که بر پایه فناوری بلاکچین ساخته شده و به کاربران کنترل بیشتری بر دادهها و داراییهای خود میدهد.
در وب 2، شرکتهای بزرگ فناوری کنترل دارند؛ در حالی که در وب 3 کاربران خود کنترل دادهها و تراکنشهایشان را دارند.
بلاکچین، قراردادهای هوشمند و داراییهای دیجیتال.
کنترل غیرمتمرکز، حریم خصوصی بیشتر، تعامل کاربران با یکدیگر بدون واسطه.
مشکلاتی مانند هزینههای بالا، مصرف انرژی زیاد و مقیاسپذیری
خیلی ممنون بابت این مقاله جامع. واقعاً سوالی که برای خیلیها پیش میاد اینه که چطور قراره این مدل غیرمتمرکز، جایگزین غولهای تکنولوژی فعلی بشه؟ یعنی واقعاً ممکنه روزی برسه که ما کنترل کامل دادههامون رو داشته باشیم و دیگه شرکتها نتونن از فعالیت ما سود ببرن؟ با این پیچیدگیهایی که وب ۳ داره، فکر میکنید چقدر طول میکشه تا برای کاربر عادی و غیرفنی به راحتی وب ۲ قابل استفاده بشه؟
ممنون از نظر و سؤال خوبتون 🙏 دقیقاً یکی از بحثهای مهم وب ۳ همین موضوعه که چطور میتونه کنترل بیشتری روی دادهها و داراییهای دیجیتال به کاربران بده.
البته جایگزین شدن کامل وب ۳ با سرویسهای فعلی وب ۲ هنوز مسیر طولانیای داره، چون بحثهایی مثل سادگی استفاده، سرعت، مقیاسپذیری و تجربه کاربری هنوز چالشهای مهمی هستن. احتمالاً در آینده بیشتر شاهد ترکیب این دو مدل باشیم تا اینکه یکی کاملاً جایگزین دیگری بشه.
هرچقدر ابزارهای وب ۳ سادهتر و کاربرپسندتر بشن، ورود کاربران عادی هم بیشتر میشه و این حوزه میتونه کاربردهای گستردهتری پیدا کنه.
ممنون بابت این مقاله جامع. بحث وب ۳ واقعاً جذابه ولی به نظرم بزرگترین چالش فعلیش همون پیچیدگی برای کاربرهای معمولیه. تا وقتی کار با ابزارهای غیرمتمرکز به سادگیِ استفاده از اینستاگرام یا گوگل نشه، پذیرش عمومیش خیلی سخت پیش میره. امیدوارم در آینده نزدیک این رابطهای کاربری هم بهتر بشن.
ممنون از نظرتون 🙏 دقیقاً یکی از چالشهای اصلی وب ۳ همین سادهتر شدن تجربه کاربریه. خیلی از فناوریهای جدید در شروع کار پیچیدگیهای خودشون رو دارن و تا زمانی که استفاده از ابزارهای غیرمتمرکز برای کاربر عادی راحتتر نشه، پذیرش گستردهشون سختتر خواهد بود.
امیدواریم با پیشرفت رابطهای کاربری و سادهتر شدن فرآیندها، استفاده از سرویسهای وب ۳ هم مثل ابزارهای روزمره وب ۲ راحت و قابل دسترس بشه. 🌱
واقعا وب ۳ مفهوم پیچیده و در عین حال هیجانانگیزیه. خیلی وقت بود دنبال یه توضیح ساده و قابل فهم میگشتم که بدون اصطلاحات سنگین فنی، تفاوتش با وب ۲ رو شفاف کنه. ممنون از مطلب مفیدتون، مخصوصاً اون مثال بلیت کنسرت که خیلی به درک موضوع کمک کرد. به نظرتون با این وضعیت سرعت اینترنت و هزینههای گس، چقدر طول میکشه تا وب ۳ به صورت عمومی و همگانی توی زندگی روزمرهمون جا بیفته؟
میخواستم بدونم وب 3 همون متاورسه یا نه؟ چون خیلیا این دوتا رو یکی میدونن. مخصوصاً وقتی بحث NFT و دارایی دیجیتال میشه قاطی میکنن. واقعاً اینا چه ربطی به هم دارن و کدومشون آینده بیشتر داره؟
با سلام، این دو تا از هم جدا هستن ولی میتونن مکمل هم باشن. وب 3 روی غیرمتمرکز کردن اینترنت، مالکیت داده و اجرای قراردادهای هوشمند تمرکز داره؛ اما متاورس بیشتر روی تجربه مجازی و تعامل سهبعدی کاربراست. وب 3 زیرساخت مالکیت رو فراهم میکنه (مثل NFT)، متاورس فضای استفاده از اونها رو. از نظر آینده، وب 3 چون زیرساخته، احتمالاً ماندگاری و اثرگذاری بیشتری داره و بعدش متاورس میتونه روی همون زیرساخت توسعه پیدا کنه.
یه چیزی که گیجم کرده اینه که الان بازار کریپتو هی نوسان داره، خب وقتی پایه وب 3 همین ارزهای دیجیتال و توکنها هستن، این بالا پایین شدنها آینده وب 3 رو تحت تاثیر نمیذاره؟ یعنی میشه به پروژههای وب 3 و DAppها اعتماد کرد؟
با سلام، نوسان بازار کریپتو طبیعیه ولی بهمعنی توقف توسعه وب 3 نیست. همینطور که تو متن هم اشاره شد، بخشهایی مثل NFT، استیبلکوینها و ابزارهای اتریوم حتی تو دوران ریزش بازار هم رشد داشتن. وب 3 فقط محدود به قیمت ارز نیست؛ زیرساختش (بلاکچین، قرارداد هوشمند، dAppها) همچنان توسعه پیدا میکنه و شرکتهای بزرگی مثل نایک، JPMorgan و KKR عملاً ازش استفاده میکنن. بنابراین اثر نوسانها کوتاهمدته و مسیر اصلی فناوری تغییر نمیکنه.
واقعاً این وب 3 که میگین چه فرقی از نظر کاربردی با وب 2 داره؟ یعنی مثلاً منِ کاربر تو زندگی روزمرهم قراره چیرو راحتتر یا امنتر انجام بدم؟ این قراردادهای هوشمند و بلاکچین که گفتین دقیقاً چطور باعث میشه کنترل دادههام دست خودم باشه؟
با سلام، مهمترین فرقش اینه که تو وب 3 واسطهها حذف میشن. یعنی برای انتقال پول، خرید NFT، ثبت دارایی یا حتی لاگین به پلتفرمها مجبور نیستی از شرکتهای متمرکز مثل بانک یا شبکه اجتماعی استفاده کنی. قراردادهای هوشمند روی بلاکچین کار انجام میدن و چون دستکاری نمیشن، کنترل اطلاعاتت و تراکنشها کاملاً دست خودته و هیچ شرکتی نمیتونه محدودت کنه.
سلام، من شنیدم وب ۳ انرژی زیادی مصرف میکنه بهخاطر بلاکچین؛ آیا واقعاً این مشکل حل شده یا هنوز بزرگه؟
سلام، درست میگید این یکی از چالشهای وب ۳ است. بلاکچین هایی مثل اتریوم دارن به الگوریتمهای کم مصرف تر مهاجرت میکنن (مثلاً proof-of-stake). هنوز کامل برطرف نشده اما پیشرفتها قابلتوجهاند.
سلام، مقالتون عالی بود. میخواستم بدونم وب ۳ واقعاً میتونه انحصار شرکتهای بزرگ اینترنتی رو بکشه؟ مثل گوگل، فیسبوک و آمازون؟
سلام،ممنون از کامنتتون. بله یکی از اهداف وب ۳ اینه که کنترل دادهها و محتوا رو از این شرکتها بکشه و به دست کاربران بده. اما مسیر سختیه چون زیرساختها، قوانین و عادت کاربران هم باید تغییر کنن.